Ulvestova i utmarka og jakt på ulv

Ein av forteljarane mine, Per Lundemannsverk i Nordbygdo som er eigar av gnr. 17,bruk nr 1 og 2, har grunna på kva eigenleg namnet Ulvastova kjem av. Han har skrive sine meiningar ned i eit notat som eg har fått høve til å nytta i denne vesle artikkelen. Staden det her er snakk om ligg i utmarka til Per i vestre kant av Slåtteløken og Fjellgardsvegen litt før avkjørsla til Vad. I denne utmarka, ikkje langt frå skiftet mot Vatnagardane, er det ein kvass haug med eit bratt berg. Ved foten av berget ligg ei røys med store steinblokker. Det er i dette brotet og ura at nokon meiner det har vore ulvehi og ulvar har halde hus. Kari Lønning Årø skriv i boka, «Namnevandring i Stord og Fitjar», om at i Sunnhordaland vart hubroen og kalla «stanulv» og at Ulvastovo kanskje har sitt utspring frå dette.

Men Per trur heller at dette er ein stad der dei fanga ulv i eldre tider. For Ulvastova er eit namn som er nytta mange plasser i landet der det vart fanga ulv i fangstfelle. Dette var djupe fangstrom grave ned i bakken, runde eller kvadratiske. Ulvestova hadde bratte vegger og var opp mot 3.5 meter djup og hadde minst 3 meter bredde, slik at ulven ikkje kunne koma utor fella. Midt i gropa var det ein liten lem montert på ein påle. Her vart lokkematen bunden fast, ofte ein liten hundekvelp. Så dekte dei til grava med kvist, lyng og mose, skriv Per. Når hundekvelpen vart forleten tok han til å gøy og hyla og trekte til seg ulvar som var i området. Når dei kom for å ta lokkematen trakka ned gjennom dekket og vart fanga i «ulvastova» . Sidan Ulvastova var vanleg namn på slike fangstfeller i eldre tider, skriv Per at truleg var og Ulvastova i utmarka på Lundemannsverk ein slik stad. På Stord kjenner me til fleire namn som er knyta til ulv, og Ola Høyland skriv i bygdebøkene om; Ulvatjødno, Ulvatjødnsdalen, Ulvastølen og Ulvaleet for å nemna nokre.



På Internett finn eg fleire kjelder som støttar teorien til Per Lundemannsverk. Mellom anna ser eg at arkeologar har registrert fleire fangstgraver rundt om i landet, og lokalhistoriekarar har rekonstruert mange. Stiftinga Sunnmøre Museum skriv på sine heimesider om slike graver for ulv eller varg, som dyra vart kalla i eldre tider. Desse var i bruk frå jarnalderen og fram til kring 1830- åra. Tradisjonen fortel at det vart nytta både pudlar, katt og geitekje til levande åte.

Per Qvale skriv i «Årbok for Karmsund» i 1976 om dei store ulvejaga på Haugalandet på 1800 talet, og at dette området var plaga av ulveflokkar. Me kan difor rekna med at i eldre tider var ulv til plage på Stord, og at det difor var aktuelt med fangstfeller. Qvale skriv om fleire kjente periodar med mykje ulv i landet: ..» sist på 1500 talet, dei første 80 åra av 1700- talet og frå 1810 og utover …». Ja, ulven var til så stor plage på Haugalandet på 1800 talet at det vart arrangert fleire felles jag frå Valestrand, Førde, Sveio, Sjold og mot Ølen og Sandeid. Deltakarane i jaget gjekk tett og samla med liten avstand og saumfor terrenget. Nokre hadde skytevåpen, men viktigast var det å laga mykje bråk, så dei «tromma» på gryter, bøtter og spann. Meir om ulvejaget på Haugelandet finn du på Internett.

S

kriftlege kjelder: Notat av Per Lundemannsverk

                                 Stord bygdebok – Bind I og II

Digitale kjelder:   landbruksmuseet. mr.no

                                 haugalandmuseene.no

«Sunnhordland» fredag 26.februar 2016

Oddbjørn Kvålsvold