Takla usynkronisert girboks med mellomgass

Tradisjonen fortel at det var Torger Tvedten var den første som oppretta «vognmanns-forretning» og fekk løyve til å køyra bil på Stord. Det var i 1915 at kommunestyret gav han høve til å trafikkera mellom Leirvik og Fitjar, dessutan strekka Leirvik Seminariet. To år seinare melder avisa Sunnhordland om prøvekøyring på strekka med ein kombinert passasjer- og lastebil. Denne bilen hadde plass til 6-7 passasjerar, og det var oppnemnd ein inspeksjonskomité der lensmann, vegingeniør og ordfører Ola Høyland skulle godkjenne bilruteplanene.

Sjølv om det var få bilar og skrale grusvegar dei første 10-åra etter at automobilane kom til Stord, vart bilen etter kvart nytta i samband med næringsverksemd. I Sagvåg dreiv Sigurd Jonassen transportforretning med to bilar før han overtok ei handelsverksemd i 1927. Men talet på drosjebilar auka utetter mellomkrigsåra, skriv Asbjørn Aasheim i «Soga om Sagvåg. I 1933 vart det registrert 12 «drosjebileigarar» på Stord.

Mange fekk høve til å skaffa seg sertifikat på ein enkel og billig måte den første helvta av førre hundreåret. To av dei eg har hatt samtalar med, fortaltde om korleis dei fekk «lappen», og representerer nok det vanlege opplegget for å sikra seg naudsynt sertifikat. Olav Normann Nysæter kjøpte seg ein gamal Opel av Ragnar Ankervoll i byrjinga av 1950-åra. Dette var ein 1931 modell og var merkt av eit langt liv på skranglete grusvegar, fortel Nysæter. Ein kamerat som hadde sertifikat, var med som rettleiar då han skulle øva inn ein vanskeleg, men viktig detalj og dobbeltkløtsja. Bilane på den tid hadde ikkje synkronisert girboks, og me eldre med sertifikat hugsar at det måtte noko trening til før me takla ei «lydlaus» nedgiring med mellomgass. Etter trening på svingete vegar og nokre turar til Vikjo tinga Nysæter opplæring hjå Sigurd William Ingebrigtsen i Smio. Etter to timar med køyrelæraren i passasjersetet, meinte denne at kandidaten var klar for oppkøyring. Det var bilsakkyndig Olav Helland som kom ned frå Bergen og skulle kontrollera køyredugleiken til Olav Normann. Prøvekandidaten hadde ein liten tur ned til Naustneskaien før dei kjørte inn Borggata mot Møllebrua. Tradisjonen fortel at her inne måtte alle som køyrde opp til sertifikat visa sin ryggedugleik opp gamlevegen mot Ådland. Vel attende til Vikjo forkynte sakkyndig Hellland at «prøven var bestått», og sertifikatet kosta han såleis totalt 60 kroner i 1955.



Ein annan som tok sertifikat i same tidsbolk er Andreas Valvatne. Han var sjømann og reiste i utanriksfart i ungdomsåra, men arbeidde som sidemann på lastebilen til Sigurd Jonassen og hjå Valvatna Trelast i heimeperiodane. Som hjelpar og sidemann følgde han godt med. Korleis handgassen skulle stillast før ein gjekk ut og starta med sveiva var viktige detaljar. Andreas fekk òg med seg korleis sjåførane dobbeltkløtsja for å gira ned i motbakkane. Eigentrening ved å køyra bilen frå lageret på kaien til butikken hjå Jonassen i Sagvåg, og prøvekøyring med Erling Paulsen hjå Valvatna, gav han ferdigheit. Etter ei tid tinga han køyretimar hjå sjøførlærar Olvar Hystad. Men etter første timen sa Hystad at Andreas var moden for prøven med bilsakkyndige. Ruta som bilsakkyndig Olav Helland oftest brukte, var kjent og utprøvd med sjøførlærar Hystad, så Andreas tok sitt første bilsertifikat etter ein time med Olvar Hystad.

Munnlege kjelder: Olav Normann Nysæther- f. 1931

Andreas Valvatne – f.1933

Sunnhordland» 4.4.18.

Oddbjørn Kvålsvold