Treskedagane gav gode minne

Mange av dei eg har hatt samtalar med, voks opp på gardsbruk. Barndommen var prega av ein kvardag der alle måtte yta etter evne etter kvart som dei voks til. Leik og arbeid vart fletta inn i einannan, og dei kjekke barneminna er ofte knytt opp mot hendingar ein hugsar som gode stunder der det skjedde ting i samhandling med andre. Treskedagane rundt om på gardane var gjerne slike samlingar der grannar utførte arbeid i lag, og ungane fekk vera med i fellesskapet og høyra gode soger og vitsar. Ja, på slike dagar «stod øyrene på stilker», vert det fortald.

På garden til Per Lundemannsverk i Nordbygda vart det nytta eit stort drog av ei treskemaskin, dei første åra han har minneglimt frå. Maskina var påmontert hjulgang og vart dregen av hestar mellom gardsbruka. Som energikjelde vart det nytta ein stor motor som gjekk på parafin.

Parafinmotoren hadde «eigen maskinist», då denne var «lunefull» og måtte ha godt stell.

Per fortel om bonden på bruk nr. 4 som hadde eige «kraftverk» til treskemaskina. Han hadde demt opp bekken som rann framom løa og nytta vatnet til å driva eit vasshjul. Krafta frå hjulet vart overført med ei lang taudrift inn til treskeverket på løa. Bonden sjølv sto i ein glugg i løeveggen og signaliserte til medhjelparane ved vasshjulet når hjulet skulle setjast i drift.

På Øvre Eskeland der Torgils Engevik voks opp, er treskedagen eit livsminne som vert hugsa. Gardane på Eskeland, Førland og Presthaug hadde maskina i lag, og den tunge maskina måtte transporterast på langkjerra mellom gardstuna, fortel han. Som drivkraft hadde treskeverket to sveiver som måtte dragast av fire personar med god muskelkraft. Han hugsar godt første gongen han avanserte til å verta med og stå på sveiva, men han trur kanskje han hang meir en han drog.

Utover dei fire som var energikjelde, måtte dei ha ein som la band på brettet og løyste opp bendlane rundt kornbanda. Først vart bendelen mata inn i maskina, og så kom kornbandet med stødig hand. Bak maskina hadde ein mann ansvar for å raka vekk halmen og lempa denne opp på halmskukken, der oftast ungar vart plassert for å jamna utover.

På garden hadde dei drøftemaskin som vart nytta til å reinsa kornet. Denne vart driven med handemakt, og laga av besten i tunet. Kornet som vart oppbevart i sekker, vart posisjonert inn på sålda i drøftemaskina. Torgils hugsar at når denne vart sveiva i gong og turtalet fekk fart på vifta, fauk agn og støvskyer rundt maskina. Drøftemaskina var eit av dei viktige arbeidsreiskapane som måtte nyttast, før ein fekk moderne treskeverk og skurtreskarar til kornhandsaming.



Torgils Engevik hugsar at hjå møllaren i Frugarden hadde dei to bøker som var viktige å forholda seg til, «ei kvitbok og ei svart». I ei tid med rasjoneringskort og stor trong for brødmat, var det viktig at mest mogleg av leveransen vart registrert i «svarteboka». Heime hjå Torgils var det stort hushald, med 11 søsken som trong både brødmat og graut. Mjøl og havregryn som var foredla og valsa ved Frugardsmølla, var difor ein viktig del av kosthaldet fortel Torgils.

Munnleg kjelde:         

Per Lundemannsverk f. 1937

Torgils Engevik f. 1929

«Sunnhordland» måndag 25. april 2017

Oddbjørn Kvålsvold