Oppvekst på «Derneset» – i ei anna tid
Ein eg vart kjent med då eg gjorde militærtenesta ved regimentkontoret på Voss, var gardsguten Bjarne Digernes frå Stord. Bjarne var hjelpekokk i kantina, og eg arbeidde på kontoret til IR nr. 9. Sjølv om vårt livslaup har vore forskjelleg etter at me kom attende til Stord, har me hatt mange gode samtalar når me råkast. Etter at eg tok til med innsamling av livsminne frå levde liv, var derfor Bjarne Digernes ein av dei eg kontakta i 2012.
Som odelsgut på Digernes vart Bjarne tidleg kjent med korleis årshjulet på ein gard svirra. Ein gard som har ei spanande soga å fortelja. Ja, eg tenkjer på hendinga i 1667 då skotske plyndrarar kom med seglskuta «Capere» og tok seg til rette på garden. Meir om dette i Stord bygdebok, band 3. I heimen som Bjarne Digernes vaks opp i, vart forteljartradisjonen helden i hevd, og difor er hans første barneminne frå praten i stova. Kvar gong dei vaksne samlast, vart mange munnlege soger frå samtida og ikkje minst frå dei som var heimkomne frå Amerika «såge inn» og limt fast på hjernebarken til Bjarne.
Ei av desse historiene var om den ville hingsten dei hadde fostra på Digernesgarden i tidlegare tider. Det vart fortald at avlshingsten hadde gode genar, men var ein vilter stamfar som dei fleste hadde vanskar med. Når han gjekk berserk i stallen, fauk fliser og bordbetar rundt i stallromet. Bjarne minnest at dei gamle fortalde at dei måtte ta han ut, slik at hesten fekk lufta seg. Ute hadde han alltid grima eller seletøy på, for slapp han fri, då retta han mulen mot himmelen å kneggja, bretta opp lippa og galopperte vekk. Historiene var mange om dei gongene hesten hadde bykst over både grinder og gjerde for å nyta fridomen. Bjarne hermer etter ei gamal kona, «ho hadde høyrt om gamle Erik, men aldri sett han før ho opplevde hesten på sitt verste». På denne tida vart «naturmetoden» nytta, så avlshingstar vart utleigde mellom bygdene. Bjarne minnast òg fortellingar om hingsten som var på garden, vart ridd over fjellet til Fitjar. Turen gjekk over Øvre Økland og gjennom Kløvo og langs Hovtrongsvatnet, ein plass der hovar og klauver lett sette seg fast i berglaget.
Alt frå Bjarne kunne stabba og gå var han med foreldra i floren, der «saug» han til seg inntrykk frå mjølking og dyrestell. Gardsdrifta odelsguten har minne frå, inneheldt mykje kroppsarbeid og muskelbruk. Utover i 30-åra og under 2. verdskrigen vart all møk lasta opp og spreidd ut med greip. Bjarne fortel at faren hadde stor interessa for bær- og grønsakdyrking. Så alt frå barneåra var tynning og ansvar for å reinska vekk vassarv og ugras i åkrane faste arbeidsoppgåver i vekstsesongen. Under krigen vart det sett poteter i 7-8 mål åker på bruket, og noko av dette var tidlegpoteter. Etter innhausting av desse vart det her planta blomkål, såleis hausta dei to avlingar på dela av potetåkrane. Far til Bjarne, Ola Digernes, ville òg prøva seg som fruktdyrkar, og planta i si tid 200 frukttre på garden. Men hjorten var ei plage på Digernes, han ville ha sin del av både frukttre, grønsakavling og havreåkeren. Frukttrea vart eit sørgjeleg syn etter kort tid, fortel Bjarne. Dei trea hjorten ikkje åt nytta han til å reinska horna på så borken fauk.
Dei to bruka på Digernes fekk avtale med to jegerar som skulle fella hjorten og skadedyret vart lagt i bakken. Diverre fekk nokre personar med makt på Vikjo kjennskap til dette, og dei stilte både med lensmann og politimeister. Ja, saka endte i retten med lov og dom.
Munnleg kjelde: Bjarne Digernes f. 1931
