Avlshingstar i Nordbygda

Før traktorane tok over mykje av trongen for trekkraft til gardsdrift og transport, var avlshingsten ein viktig institusjon i bygdene. Hestavlslaga sikra at dei beste genane innan hesterasar vart teke vare på og ført vidare. Sjølv om hestehald i dag mest vert nytta til leik og glede, vert rasane teke vare på. I vår del av Sunnhordland var Stord, Tysnes- og Fitjar hestavlslag med å sikra tilgang på avlshingst i nærområdet. Laget hadde hestar plasserte på Grov, på Langeland på Tysnes og i periodar på Fitjar.

I ein samtale med Anders Grov fortel han om då faren Johannes og han var til Rommetveit for å overta ansvaret for avlslaget sin hingst, «August». Anders var 13 år då dei var og henta denne villstyringen av ein hest, som var litt gamal, ilter og lunefull. Ja, tradisjonen fortel mange historiar om hesten som hadde eit dårleg rykte. Bonden på Rommetveit som hadde hatt han «i kost og losji» var så redd at hesten vart mata inn gjennom eit vindauge til stallen. Dyrlækjar Omvik fekk og oppleva hingsten sitt vanskelege og lunefulle sinnelag. Ein gong dyrlækjaren skulle sjå til hesten, glefste han over skulderlaget på jakka til dyrlækjaren med eit fast grep. Ja, konsultasjonen måtte avsluttast med at Omvik smaug seg ut av jakka for å koma i sikkerheit. Det var formannen i laget, Olaf Vatna, som hadde bede far til Anders prøva å få skikk på avlshingsten. Anders hugsar ein episode då hesten hadde vore ustyrleg heime på Grov, og faren skulle tukta han. Men avstraffelsen enda med at Johannes fekk bet og skada i armen. Sjølv om dette var den verste villstyringen av dei omlag 20 hestane som dei fostra for avlslaget, så vart han nytta til gardsarbeidet. Anders hugsar at når han hadde fått sela på den og spent bukgjord fast, var han både sterk og godt brukande som arbeidshest.

Johannes Grov (1910-1973)hadde avlslaget sine hingstar på garden i over 20 år, og dei fleste var gode brukshestar og gjorde nytte for seg, – og på den måten. Men å ha ein hingst i skjækene kravde merksemd av køyrekaren. Såg han ein annan hest i nærområdet så kunne han ta ut. I samtida informanten min fortel frå, var hesteavl ein del av intekta for fleire bønder. Mange av oss hugsar dei gode kjenslene me fekk, når me såg staselege merrer gjekk på beite med sine føl, på Bjelland, Søre -Tveita, Nedre Litlabø, Vatna og i Nordbygda. Anders hugsar at nokre av hestane som var eit resultat av hingstane på Grov, vart selt både nord og sør langs kysten. Ja, nokre vart transporterte til Bergen på lastebil og sende vidare til Sverige med jernbanen.

Anders fortel og om ei spesiell hende ein søndagskveld han skulle til Fitjar med ein hingst. På Valvatna måtte han passera ei ferist som hadde grind på sida. Her var Anders litt uoppmerksam, og før han fekk stogga hesten, trakka han nedi ferista med begge bakføtene. Men Anders var heldig og fekk låna ei øks av dei som kom til. Denne nytta han til å hogga av trebjelkane som var brukte i feristene på denne tid. Vidare var det ein som henta ei dør frå ein uteflor i nærområdet. Døra vart lagt klar oppå ferista, framom bakføtene. Hingsten vart frigjort, trakka opp på døra og inn på trygg grunn.

Som ein kuriositet vil eg nemna hestesleppet på Hetlesæter som hestavlslaget byrja med seinare. For mange var dette vårens vakraste eventyr. Men det er ei anna historie.



Munnleg kjelde:           Anders Grov f. 1938

Sunnhordland» 5.2.18.

Oddbjørn Kvålsvold