«Den sorte dame»
Soga om «Den sorte dame» er det fleire av forteljarane mine som har historier om. Dei har minne frå krigsåra då ei dame vandra rundt i området Leirvik, opp mot Vatnadalen og fjellområdet ved Ravatnet. Enkelte som var i fjellet på sauesanking eller skulle hausta bær, trefte på ei ukjent dame, kledd i mørke klede. Som lokalavisa Sunnhordland skriv i august 1944, var det vanleg med «mystiske damer» rundt om i landet på denne tid. Men i enkelte bygdelag var nok desse mørkkledde damene meir skumle en ho som slo seg ned på Stord i ein periode. Eg kan nemna at i mi heimbygd hadde «Rinnanbanden» si utsendte mystiske svartkledde dame. Ho skulle innhenta nyttig informasjon for krigsherrane etter sabotasjen på Thamshavnbanen i 1943. Eg hugsar at ungane vart skremtde med den svartkledde, som luska rundt i nabolaget. Ja, respekten for den dama var nok stor, for enno kjenner eg mest «ryggmargsreaksjon» når namnet Rinnan eller «den sorte dame» vert nemnt.
Bladet Sunnhordland skriv1 6. november 1943:
«Ei vidløftig dame gjesta Stord i slutten av fyrre vika. Ho gjekk ingi dør forbi, men var innom i gangane og såg etter i kåpe- og frakkelommor um der var brukande verdisakor. Ein stad for ho med heile baksten av potetkakor. Nattelosji tok ho seg i parkerte bilar og some netter kom det burt dameundertøy frå klessnorene. Fyrst når «den sorte dame» som ho vart nemnd, var vel fordufta, vart ho meld til politiet.»
Vidare skriv bladet Sunnhordland om den ukjente, i august i 1944:
«… som ein vil hugsa vart ho sett fast her på Stord i november månad. No vel, no viser det seg at ikkje alle har vore like lette å skræma, tvert imot har det vore eit par mann som har hatt interesse av å verta kjent med henne dei dagane ho var her, og så godt kjent at dei no vert innstemnde som far til barnet som er ventande. Den sorte dame segjer sjølv at faren ikkje er Stordabu, men politietterforskinga syner at ein mann frå Leirvik er implisert – i alle høve var det her ho hadde funne «den store kjærleiken», og so løyser nok styresmaktene floken um kven som er den rette»
Tradisjonen fortel at dama fekk bu i ei hytte på fjellet i den perioden ho var på Stord, og at det var fleire i lokalsamfunnet som kjente til dette. At hennas nærmeste ven på Stord bar mat til henne og hadde jevnlig kontakt, var kjent. Ein av mine gode vener som er gått bort, var flittig fjellvandrer. Han fortalte at han råka på «den sorte dame» i Vatnadalen og ved Ravatnet fleire gonger.
Men som lokalavisa Sunnhordland opplyser i si overskrift i august 1944, «den sorte dame skulle ha små», og farskapssaka endte med at stordabuen måtte ta ansvar. Så vart historia om den mørkkledde i Vatnadalen gløymt av dei fleste, men soga enda ikkje her. Mange, mange år seinare, då buet etter «den sorte dame» sin ven på Stord skulle gjerast opp, var ætlingar etter romansen i fjellet ein av partane i arveoppgjøret.
Skriftleg kjelde: Bladet Sunnhordland
Munnleg kjelde: Per H. Hystad – (1912-2011)
«Sunnhordland» 04.09.17
Oddbjørn Kvålsvold
