Tysklandsbrigaden – eit minne for livet
Fleire av dei som har fortald meg livsminne, har vore med i Tysklandsbrigaden og hugsar denne militærtenesta som ein spesiell periode i livet. Etter den andre verdskrigen medverka den norske hær i dei allierte okkupasjonsstyrkane i Tyskland. Avtalen vart forhandla fram i slutten av krigen av London-regjeringa og det var i perioden 1947 – 1953 at norske styrker var utstasjonert under britisk kommando i Tyskland. Soldatane hadde britiske uniformer som var merka med eit lite norsk flagg oppe på skuldra. Kvar kontingent gjorde teneste i seks månader og var den første tida stasjonert i Hartz, underlagt 5. britiskedivisjon. Grunna stigande internasjonal spenning i 1948 kravde norske styresmakter at brigaden skulle flyttast nordover til Schleswig – Holstein, slik at han i ein krisesituasjon lettare kunne trekkjast attende til Noreg. Gjennom Tysklandsbrigaden var Noreg med å sikra ro og orden i ei vanskeleg etterkrigstid, og 50000 norske soldatar fekk oppleva eit krigsherja Tyskland på nært hald. Mange fekk i ettertid tilsendt ein veteranmedalje for tenesta i Tysklandsbrigaden og seinast 1. mars i år vart 25 veteraner tildelt medaljar for tenesta i brigaden.
Ein av forteljarane mine, Odd Hetlesæster, hadde ansvarsfulle ungdomsår etter at faren vart hardt skada i ei ulykke fredsvåren 1945. Som eldstemann i søskenflokken på sju fekk Odd difor eit års utsetjing med militærtenesta og reiste først til Ulven på rekruttskule i mai 1948. Han fortel at dette var hans første tur til Bergen og at han kjente på spenninga i kroppen og var nok litt stolt over at han var teken ut til Tysklandsbrigaden. Etter innrullering og legesjekk var rekruttane klar for eksersisopplæring og skytebanen. Odd fortel om episodar under legeundersøkinga når blodprøven vart teken. Ja, fleire «store sterke karar» svima av i køen og måtte leggjast i stabilt sideleie. Det var ikkje alle som hadde vakse opp med blod og innmathandsaming av dyr, som Odd sa. Skyttarlaget i Nordbygdo var aktivt på denne tid, og Odd hadde vore medlem. Han hadde såleis skyteerfaring og var kjent med bruken av våpen, noko som kom til nytte då rekruttane skulle visa treffdugleik med den tyske Mauseren.
Etter tre månader på Ulven gjekk turen med jernbanen til Oslo og vidare med troppetransportskipet «Svalbard» til Hamburg. Odd fortel om ein by i ruiner der alt var nærmast jamna med jorda. Reisa gjekk vidare til Hartz der det var ein stor militærleir, Goslar. Den norske bataljonen (Brig 482) hadde mellom anna ansvaret for vakttenesta i området, der det og låg ein strategisk flyplass.
Vaktteneste og trening gjekk føre seg med skarp ammunisjon, og soldatane «vassa i patroner», mange fyrte av ei salva med automatvåpena både i tid og utid. Odd hugsar ein gut frå Voss, han koste seg storleg kvar gong han fekk høve til brenna av heile magasinet ved sida på ein medsoldat. Det var mykje rykte som svirra på brakka og for enkelte vart nok nervane påverka av dette. Skot vart fyrt av både mot skuggar og månen når dei gjekk i skogen på vakt, men ingen vart kravd rekneskap for ammunisjonsbruk.
Det vart arrangert søndagsturar for soldatane med bil, og Odd fortalde om ein tur til Hannover, ein by der det ikkje var eit heilt hus att, berre ruinar. På slike turar fekk dei og opplevingar med epleslang og lått og moro. Men soldatane fekk livsminne om krigens gru på desse «velferdsturane». Minnet om eit krigsoffer utan bein og armar, som satt på eit bord og prøvde og livberga seg med sal av enkle «suvenirar», vart aldri viska ut.
Digital kjelde: Wikipedia og brigaden.gisetstad.no
Munnleg kjelde: Odd Hetlesæter (1927 – 2015)
«Sunnhordland» måndag 27 .mars 2017
Oddbjørn Kvålsvold
