Med ein tysk festning som nabo  på Osterneset

Henry Tveit frå Fitjar var 5 år da tyske styrkar okkuperte landet i 1945.  Mellom dei første minneglimt er at det kom ein sverm med fly som fauk nordover. Minne om sterk motordur og uhygga dette skapte vart eit varig livsminne. Nokre veker seinare var familien til gudsteneste i Fitjar då to tyske soldatar uroa kyrkjefreden. Dei kom opp midtgangen og forkynte; «no hadde dei teke over landet».

Henry Tveit fortel om den store aktiviteten som etter kvart starta opp i området. Vegen som slutta ved nabobruket skulle forlengast framom tunet deira  og vidare ut til festningsområdet. Tradisjonen fortel at det var entreprenørselskapet Høyer Ellefsen som var hovudentreprenør for prosjektet og det kom fleire bussar med arbeidsfolk frå Leirvik. På heimegarden til Henry vart det og laga ein tunell på 25 – 30 meter som fungerte som tilfluktsrom for soldatane på festningen. Ved tunellen vart det støypt bunkers med mitraljøsestilling, eit lite ammunisjonslager og laupegraver for nærforsvar. Området hadde vaktpostar døgeret rundt. På Tveitafjellet var det òg vaktpost stasjonert. 

For dei som budde og hadde festninga som nærmaste nabo var minebeltet og piggtrådgjerdet som vart plassert frå Tveitavågen over neset til Selbjørnfjorden eit stort fareelement. Eit av minna Henry har frå krigsåra er då faren Alfred kom heim og fortalde at soldatar hadde «pepra sjøen» rundt båten med maskingjeversalver då han rodde utover til Stokkneset for å sjå om fiskegarna. Faren vart arg og  tok kontakt med kommandanten og offiseren lova å gjeva sine instruksar, slik at tveitamannen kunne ha fiskegarn ved Stokkneset. Henry fortel og om ein anna gong faren var til festningssjefen og ordna opp i uønskt åtferd av okkupantane. Ein haust med mykje nøtter gjekk ein tropp soldatar laus og hausta nøtter i beste hasselskogen deira. Faren mislikte dette og sa til  offiseren at dette var grunneigaren sine nøtter, men då trekte han pistolen og sikta mot faren. Då òg var faren til kommandanten og ordna opp slik at julenøttene vart sikra for grunneigaren. 

Ei anna dramatisk hending som vart sterke minne hjå familien, er då systera som var i 12-13-årsalderen kom vettskremt heim. Ja, ho var så oppskjørta at ho klarte mest ikkje å fortelja kva som hadde hendt. Men så vart hendinga kjent og den var dramatisk! Systra fortalde at då ho skulle samla kyrne om kvelden oppdaga ho at eine kua hadde bråte seg gjennom gjerdet  og sto ute i minefeltet. Første tanken var og henta henne, men så minnast ho alle åtvaringane om faren med miner og stagga seg. Snart snudde kua og tragedien var eit faktum. Eksplosjonen og kua som vart sprengt i betar er minne som aldri vart viska ut. Eit minne om husrassia etter at nokre fangar hadde rømt har og festa seg hjå han som var mellom 5 og 10 år i okkupasjonstida. Hendinga då ein tysk vakttropp dukka opp i tunet og brauta seg veg inn i huset med skotklare våpen. To sprang opp på loftet og fire fordelte seg i søre og nordre stova i førsteetasjen. Då mora gjekk etter inn i stova og spurde offiseren, som stod å rota ned i ei kommodeskuffe, kva framferd dette var? Svara han; «engelskmenn, engelskmenn». 



Småbruka som vart drifta på Tveit og Stokken desse 5 okkupasjonsåra kravde vaksenpersonar som var trygg på seg sjølv og som hadde ei roleg åtferd, viss ikkje hadde dei kanskje vorte tvangsevakuert.  

Munnleg kjelde: Henry Tveit – f. 1935

«Sunnhordland» 12. februar 2021

Oddbjørn Kvålsvold