Oppvekstminne frå Vikjo

Det er givande og nyttig å få del i livsminne frå eldre som voks opp i ei tid svært forskjellig frå dagens samfunn. Dei eldste kan fortelja om detaljer fra oppveksten som viser kva vår generasjon har opplevd av teknisk utvikling og livsstilsforandring. Ikkje minst fekk tettstaden Leirvik eit «hamskifte» i ein forrykande fart.

Margit Engen, fødd i 1915, er den eldste eg har samla livsminne frå. Om foreldra hennar var innflyttarar frå Moster og Koløyholmen, må ho reknast som ei ekte vikajenta. Margit budde sine første leveår i «Taraldshuset» midt på Vikjo. Ho minnest barneår og oppvekst i det vesle huset i hagen til gamle Dhals hotell, eit hus som vart rive då hotellet skulle utvida drifta med ny storsal. Her voks ho opp, i ei tid då verda for henne var hotellhagen, Hagerupshuset og krambua i Borggarden. Heimen og etter kvart ein søskenflokken på sju var leikearenaen. Resten av Vikjo og Borggata var for henne det store ukjente dei første barneåra. Dette opna seg først då ho tok til på barneskulen på Leirvik. Her fekk ho gode år i ein klasse med sju jenter og femtan gutar som lærarinne Hanna Orninggård (1881-1964) hadde ansvar for. Dei første skuleåra held klassen til i eit lite rom i kjellaren med lav takhøgd. I «storskulen» vart Mandius Kyvik (1888- 1964) læraren hennar. Margit har eit imponerande minne, og ramsar opp alle namna på dei 22 som ho gjekk i lag med på folkeskulen. Mange av desse hadde sitt livslaup på Vikjo og vart profilerte personar i lokalmiljøet.

Ein annan av forteljarane mine Anker Gravdal, budde dei første leveåra i bakken oppom Evjo. Dette var ein buplass med mykje aktivitet i nærområdet. Ikkje minst førte hermetikkfabrikkane til liv og røre som fanga interessa til ein smågut. Om sumaren kom båtane til dei reisande og la til nede ved nausta, og i periodar budde det splintar i det gamle Gravdalshuset, minnast Anker. Det var fleire tilspissa episodar mellom dei fastbuande og dei reisande som Anker fortel om. Men til slutt pakka i alle fall splintane sakene sine og reiste frå Evjo.

For oss som vaks opp i 1930-40 åra utan både TV, playstasjon og «tidstjuven» mobilen, er barneminna fulle av aktivitetar. Denne generasjonen har livsminne om mykje fysisk arbeid og uteleik frå barneåra. Livet var ei blanding av arbeid når det høvde seg, men og mykje leik og moro. Ingen fortel om keisame dagar og «tomgang». Det var alltid noko som skulle gjerast, eller nokon i veneflokken med kreative idear som skulle prøvast ut.

Anker Gravdal deler barneminna om den store aktiviteten Leirvik hamn hadde på denne tid, med båttrafikk døgeret rundt. For smågutane var det spanande å fylgja med på omlasting og vidaresending av varene på hamna. Torgersen og Per Andersen (Hystad) møtte opp med hest og langkjerre for å transportera varesendingane ut til forretningane.

Anker kjem også inn på dei rivaliserande «gutebandane» rundt tettstaden. Han var dei første åra medlem i Skoteberg-banden, men melde utflytting til Ås-banden, då familien vart busett der. Andre gutegjengar var frå Holo, sentrum (Pakka) og Ådland. Rivaliseringa mellom desse kameratflokkande tårna seg opp enkelte gonger, og det vart avtalt både sjøslag og landstrid. Dette førte oftast berre til litt blod og tårer, avsluttar Anker Gravdal soga om «Firerbandane» på Vikjo.



Munnlege kjelder: Margit Engen f. 1915

Anker Gravdal (1930- 2016)

Sunnhordland» 5.3.18.

Oddbjørn Kvålsvold