Dei som kom til verda på Stord i 1814
Når ein i dag les om engstelege foreldre som ønskjer utbetring av skulevegen, så vil ein del av oss henta fram livsminne frå eiga skuletid og skulevegen. Nokre av dagens beste- og oldeforeldregenerasjon hugsar si skuletid, då ein måtte bu hjå ukjende gjennom skuleveka eller vart skyssa med båt.
Nokre ungar vart transportert til husvertane måndags morgon med skulebøkene, tørrmat og klede i ryggsekken, og så vart dei henta laurdags ettermiddag. Dette var nok ein vanskeleg og tøff start på skuleperioden for ungar i sju-årsalderen, men ein skjebne mange i grisgrendte og veglause område hadde i vår nære fortid.
Ei av informantane mine, Else Spissøy vaks opp på Føyno. Dei første tre åra fekk ho undervisning i eit stoverom hjå Ivar Føyen på Føyno. På denne tid, var det ni skuleungar som budde på Føyno. Else hugsar lærarane sine, Sigrid Byrkjeland Stangeland, Eli Hannisdal og Olaf Dahl. Lærarane budde ofte i skuleveka på Føyno, men nokre rodde Digernessundet kvar dag. Føyno delte lærar med Hatland skule, og det var turnusar med to veker i kvar krins. Men frå og med 4. skuleåret, måtte både Else og søstera fraktast over fjorden for å møta opp på Hatland skule. Det var berre desse to skulepliktige i krinsen og skulen vart nedlagt. No fekk ungane frå Føyno, ein spanande og strevsam skuleveg som enno sitt i minnet.
Det var faren Johannes Føyen og broren Nils Olav Føyen som sytte for skyss over sundet med ein færing. Turen mellom Føyno og Litlavågen på Byrkjeland i open robåt kunne vera strevsam. Vintersdagen, i sterkvind med store bølgjer, var nok skulevegen ei stor påkjenning og sut, både for ungar og foreldre. Tanken på heimvegen kunne og uroa jentene som sat på skulebenken på Hatland og følgde med om det bles i tretoppane. Dei visste at var det frisk seglevind, så ville storebroren Nils Olav som skulle henta dei, heisa segl. Else hugsar mange friske seglturar med ripa som strauk seg langs sjøen og tok inn vatn.
Frå lendingsplassen i Litlavågen måtte skuleborna delvis trakka gjennom skog og mørke vegar for og koma fram til skulebygget på Hatland. Skulen var todelt og Else og søstera fekk gå saman i storskulen. I vintermånader med snø og vallesletta vert desse turane hugsa, med naglebit både på hender og føter. Ekstra lubbar var ein del av utstyret, og læraren passa på at dei våte klede vart tørka på skjermbrettet framom omnen.
Sjølv om det ikkje var så ofte, så hendte det at ruskeveret stoppa heimturen. Ungane vart vérfaste. Då måtte Else og søstera overnatta hjå venninner på Digernes. Dei hadde ikkje telefon på Føyno på denne tid, men foreldra visste dei var i trygge hender.
Munnleg kjelde: Else Spissøy f. 1930
«Sunnhordland» 25.04 2014
Oddbjørn Kvålsvold
